De Pionier is een openbare school in een nieuwbouwwijk in het centrum van Leiden en maakt onderdeel uit van PROO. De visie op leren heeft ertoe geleid dat leren anders is georganiseerd. We zijn gaan kijken wat er vanuit de vaste kaders mogelijk is binnen het onderwijssysteem. Dat werd unitonderwijs: geen vaste jaargroepen, maar leerunits waarin kinderen samenwerken, eigenaarschap ontwikkelen en groepsdoorbroken leren. 

“Inmiddels hebben we drie units met alle leerjaren vertegenwoordigd. We hebben bijna 200 leerlingen. Binnen elke unit werkt een vast team van leerkrachten, leraarondersteuners, onderwijsassistenten en een vakdocent. Ze geven samen onderwijs, werken aan een doorgaande lijn en ondersteunen elkaars ontwikkeling. Samenwerken is hier geen optie maar een voorwaarde. We zijn voortdurend aan het afstemmen.” Het team denk ook over alles na. “Draagt het bij aan het leren van onze leerlingen? Hoe kunnen we de afstemming verbeteren? Dat vraagt schakelen van teamleden.”  

Kinderen die echt leren 
Wat de Pionier bijzonder maakt, is dat het onderwijs niet alleen door het team wordt vormgegeven, maar ook samen met de kinderen. Eigenaarschap speelt daarin een grote rol. “We willen dat kinderen gemotiveerd zijn om iets te leren, dat ze nieuwsgierig worden en creatief durven denken. Omdat ze ervaren dat ze zelf ook iets mogen vinden en bijdragen, durven ze dat ook.” Kinderen zijn het dan ook gewend om samen te werken en zich uit te spreken. “We horen dat ook terug van het voortgezet onderwijs. Ze kunnen best wel dingen zeggen, omdat ze meekrijgen dat je ook gewoon meedoet.” 

Een lerende organisatie in praktijk 
De Pionier is een school in ontwikkeling. Thema’s als burgerschap, eigenaarschap, het geven van feedback en passende ondersteuning zijn continu onderwerp van gesprek. “We kijken niet alleen achteraf hoe het ging, maar juist tijdens het werken en leren. Door samen te reflecteren, kunnen we bijsturen waar nodig. Dat vraagt om een teamcultuur waarin feedback vanzelfsprekend is. Niet om af te rekenen, maar om verder te komen. Zo blijf je leren van én met elkaar. We stellen bij alles de vraag: draagt dit bij aan het leren van kinderen? Wat werkt er in de praktijk?”  

Vertrouwen als uitgangspunt 
Eigenaarschap kan alleen bestaan bij de gratie van vertrouwen. “Als je eigenaarschap serieus neemt, hoort daar ook bij dat je als leidinggevende niet alles stuurt. Ik moet mijn team vernieuwende input geven, maar ook ruimte laten. Dat betekent soms: loslaten. Competentie, relatie en groepsautonomie zijn de basis. Als die op orde zijn, komt het leren vanzelf op gang. We proberen een cultuur te creëren waarin je je competent voelt, en dat je niet denkt: o jee, ik doe het niet goed, maar: hé, ik kan hier wat van leren.”  

Onderwijs dat klopt 
Wat haar drijft? “Betekenisvol leren is waar ik voor ga, zoveel mogelijk kunnen aansluiten op de onderwijsbehoeften van leerlingen. Doen wat haalbaar is binnen de unitsetting en met het ambacht van de leerkracht. Samen kijken hoe wij betekenisvol onderwijs kunnen geven. Het uitgangspunt is leren van de leerlingen, maar ook leren als team.”